Son tečijak a satnï tenek… S.M. Ľuľakinado jovtnit tejterenzë

1922-ce ijen medkovoń 29-ce čistë Ľuľakintnën, Markoń dï Oľonań, kudoso čačś tejterka. Son ulneś semijasost kolmoce ejkakšoks. Lemdiź Simaks, Serafimaks, konań mejle Erźań Mastorońt keles karmit sodamonzo moroń, stihen, jovtamoń dï jovksoń ladsićaks, lemďasïź erźań ćokovoks.

Eŕavi merems, teťanzo-avanzo turtov son ulneś avoľ eŕaviks ejkakšoks. Set škatnestë tejterkatnen lems moda eźt maksne, seks sïn arseśt ćorado.

Sisem ijesë uš avanok kildiź velen tevtnes. Važodś avoľ anśak kudojutkso, pakśasojak. Vanś viška jalaksonzo melga. Anśak ejkakščiś vešil esenzënt. Seks, kodak prïl čuro jutko ška, orgodil jalganzo jutks nalkseme. Koda mejle jovtnekšneś tenek, sehte večkema nalksemast ulneś «Parovoz». Vadnilt pŕasto pilges sodso, kundsilt kedte-keds dï isťa, «parovozoks» targavoź, napustilt lavka jonov, koso mikšnilt tantejkat. Sehte ikele, vasenceks, sval ulnekšneś son, eŕaza pilge avanok. Lavkań azorońt mels tukšnoś «šajťan levkstnën» nalksemast, dï son kavanilinze tantejkaso.

Školaso tonavtneś erva koda. Sehte pek večkś lovnomo. Škaś ten turtov kadnovś anśak čokšnelanga. Ecil kaštlangs dï čevvaldoso (teťazo-avazo eźt merne sťako pultams štatolt, vanstaśt ejsëst) lovnïl. Lija «valdomtomapeleks» staka ejkakšpingesënzë ulneś Anisija Efimovna sïrkajezë, kona eŕaś 105 ijet. Son vadŕasto sodïlize eś raśken kortamo škinemańt, ladseś sonśkak, dï te śatkońt sïremtize večkema nućkinenzë sedejskak.

Avanok pŕadś vesemezë 5 klasst. Pokšoľ melezë poladoms tonavtnemanzo, anśak eŕavś važodems, lezdams malaviksënstën.

Ijetne molśt. Viška tejterneś kasś jolgańa, mazïj, kuvaka čerpulo marto tejtereks. Saś ška, dï vastïze večkemanzojak — Sašań. Vastïze dï večkize vese sedejsë, koda ćoraśkak sonzë. Dï tesë zërkstaś vojnaś.

Son malav seske javinze od lomantnen. Ćorańt saiź vojnav, avanok — okopoń čuvomo. Stakasto važodemadońt, kelmsemadońt, vačopeken kirdemadońt pek ormalgadś, dï ilťazel mekev kudov. Kulomańt kenžestë idize Aniśa sïrkajezë, kona maštïl ormań panseme. Maksśt vijt Sašado arsematnejak. Son ulneś tenzë čopodaso valdo nalnën konďamoks. Anśak kurok teťazo-avazo saiź kedstënzë te nalnëntkak — maksïź mirdenen avečkema lomań ekšs. Te ulneś teťanok — Maksim Ščerbakov, kona eŕaś uličisë: važodś Nižne-Jagodnoe velesë buhgalterëks. Vojnav eziź saje šumbračinzë kuvalma: invalidël. Kurok sïn tuśt eŕamo teťanok važodema tarkav, Nižne-Jagodnoev. Sťavtśt kudo. Anśak lad jutksost arasel. Avanok ezize večke teťanok. Ten kisë son pandś tenzë langsonzo naŕgamoso, čavnośkak ejsënzë. Jalateke kurok avanok pekijaś. A teťanok… pekstïź. Sestë lamoń ozavtneśt čumovtomo, škaś isťamoľ. Dï tesë, teke šeržev telen kunškava ľomźorksoń panžovks, avanok eŕamos tago sovaś Saša, konań rańavomado mejle noldakšnïź kudov pičkseme. Ćoraś terdize sonzë esenzë ekšs, esenzëks, keľa, karmi lovomo lijań pelde ejkakšońtkak. Sodaź, večkemaso prevť araśt, vesemeś moli sedejstë. Vana avanok karmakšnoś uš kurmonzo-karmonzo purnamo, tesë škado ikele noldïź pekstamo tarkasto teťanok: son ormalgadokšnoś tifsë. Avanok telegrammaso terdezel pojezdstë vastomonzo. Isťa eŕamoś sonś ladize vesement tarkavanzo. Kurok čačś ejstënek vasenceś, Toľa. Avanok turtov son karmaś uleme eŕamoń smusteks. Ojmesë sëredksënt lepšťaś-potavtś alašaks važodemaso. Anśak ućaskaś purgavtneś selmestënzë od dï od selvedt.

Toľanok turtov topodekšneśt vejksë kovt, źardo son apak učo lotkaś neemede. Vračtnen langa jaksematne eźt lezda. Avanok eź soda, meźt tejnems. Kije-buti merś tenzë pškadems šabra velev, koso, keľa, uli paro munića. Kuvať apak arse, son kildś lišme, saize ćoranzo dï, kadïk ušoso karmakšnoś uš sundergadomo, sïrgaś se velenten. Pelekilangso, virga jutamsto, lišmeś apak učo tandadoź parkstaś, lotkaś, potazevś udalov. Kint troks madnezelt vergizt. Koda mejle ledstneś avanok, tandadomadońt son teke kanksomokšnoś. Anśak, nať, Pazoś koda sonzë kazize esenzë śatkosońt — morïćań-ladsićań talantso-jorokčisë, kona lamo ijet karmi kecnevteme erźatnen, isťa vergiztnënenengak, ulema, kučś sestë čaŕksči. Apak učo ven sëtmečint kolïze Toľań nireždemazo. Ve vergizëś, nať, pokšost, sťaś tarkastonzo dï sainze lijatnen esenzë melga virent pots. Kiś čamś, dï ven čopodańt pačk avanok tago kapšazevś seke velenten. Anśak jakaś sťako: tosoń munićaś jalaksonok turtov eź lezda. Lezdaś vele-vele langa ta-kodamo lïtïća lomań — strannik, kona sovseś tenek udomo. Kolmo čit petńavtneś son Toľanok selmes ta-men bajginet dï kirdś ejsëst tapaŕaź.

Dï jalaksonok tago karmaś nejeme.

Son eŕaś vesemezë 27 ijet. Kadś esenzë melga urozoks tejterka, minek sedejtnes — a jutïća sëredks. Čavovś celinaso, toldo śuroń pakśań idemstë. Kulomadonzo mejle koto ijen jutaź tuś eŕamosto teťanokak.

Min večkťano ledstneme telen kuvaka čokšnetnen, źardo lampań tolvaldoso avanok purnïlimiź perkanzo dï karmil jovksoń-mezen jovtneme. Vejensttnën lovnokšnïnze knigasto, ombonsttnën ladsilinze sonś. Netnen min večkilinek sehte pek. Kudopotmoś peškedil ki sodï men kaštorksto. Lampaś kajsil kuvaka sulejt. Vese te tandavtnil dï teke škane peštil sedejent ajovtaviks jožomaŕamoso. Min isťa večkilinek dï isťa učnilinek net čokšnetnen!

1950-ce ijetnen pŕadovomsto — 1960-ce ijetnestë kolhozniken vese semijatnenen maksnevś kastoms jaksterkaj. Ten kis mejle pandśt jarmakt. Pokš norovoń sajemga jaksterkajent melga eŕavś vadŕasto jakams: čurolgavtoms, kočkoms, targams, vanśkavtoms, ilťams primamo tarkav. Minek semijanten savkšnoś gektarška. Jakinek melganzo miŕom, pokšnek-viškanek. Dï jalateke avanok sval tukšnïl pakśav vasenceks: žaľaś ejsënek… Važodemstë bažaś melenek kepedeme. Pejedkšneś, šnaś ejsënek, sergedil moro, melganzo maksylinek vajgelenek mingak, ejkakštne, dï te minek vadŕasto lisneś. A sťako šabratnejak bažaśt šaštnems malazonok.

Velesë avanok putśt mels. Sejedstë terdtniliź svaďbav. Seh pek večkil oršnems cyganoks eli cyganavaks. Jaksil jalganzo marto kudodo-kudos, morsil, kištil, munil dï, nama… salsilgak. Merťano, sarazt. Isťak men cyganavat?! Salazent, nama, mejle sval veľavtïliź. Anśak vasńa saraztnën-meztnen jovkstïliź odtnënen kazneks. Isťamo ladso svaďbańt veľavtïliź alkuksoń spektakľaks.

Inečinten avanok stïl tenek vejket palinet dï artoń aloń dï tantejkinen turtov koctoń keskavnet. Te čistënt min marilinek pŕanok sehte mazïjeks. Teťanok ašteś ten ejstë vejono: son partijnojel. Min žo a jovtavijak koda učninek te pokščint: źaroška te keńarksoś — molems aloń purnamo! Tekenen, kisënek ulneś avanokak. Erseś natoj isťa: teťadonok salava son noldïlimiź ušov vaľmava.

Ejźurkovoń 8-ce čistë eli čačoma čistënzë min sval bažilinek keńardovtoms avanok kodamojak kaznesë. Buti savil purnams źarïja jarmašket, mezejak ramilinek. Sede sejedstë tejninek stengazeta, kozoń śormalinek avadonok valmorot, peďavtnilinek otkrytkasto kersevť-artnevť cećat. Mazylgavtomapeleks molśt Od ijen nalkšken štelkstnëjak. Ašolgadomalanga, źardo avanok ošťo udïl, pongavtylinek gazetańt nejaviks tarkas.

Pek večkilinek Od ijent. Erva ijestë ejstënek kingak teťanok sailize martonzo virev kuz melga. Kildilinek lišme dï tuilinek. Vasńa tokilinek virvanïjenten, dï mejle uš sonzë marto kočkilinek kuz. Isťakak keńarksoś valso a jovtavil, teťanok sedejak kastylize. Son salavine jortïl kuzońt alov saharoń taparkske, kepedilize dï mejle čokšnen pert kemevtil ejsënek kudoso: eś selmesë, maŕat, neize, koda kuzońt alga čijś kepterne marto numolo, puporďaś dï kepternestënzë pravtïze te taparkskent. Dï zńaroška abungadoma ulneś valsonzo — avolit keme, dï kemezevilit. Lezdaś tenen «numoloń» saharośkak: kudonsent tanstezë malavgak a isťamoľ.

Seks min a jovtavijak koda učninek Od ijent. Viren kuzoń čine, numoloń pelde kazne — tantej jovks, avoľ jožo. Valskestënt — od keńarks. El syrgozilinek, čiilinek kuzońt alov. Sodïlinek: toso ejstënek ervańt uči kazne. Kaznetnede meľavksoś ulneś teťanok langso.

Vana isťa min kasynek. Min — te vana kit.

Toľado mejle čačś Sveta. Avanok turtov savś majsems sonzë martojak. Viškinestë vračtne muśt ejstënzë pŕaudemen orma. Ije savś jutavtoms tenzë Kujbïšev (nej Samara) ošoń pičksema kudoso. Eŕavśt lamo jarmakt. Mijekšninek skalonok.

Anśak ućaskaś tede mejlejak eź lotka avanok nardevčinzë varčnemede. Vojnań škane urozëjkakštnen iltneśt ejden kudov. Vejke isťamo kudoś kirvazś, palś. Ejstënzë ejkakštne orgoleśt kije kov. Ulneś tele. Kotoška ijesë ve tejterkaś ertevś minek kudos. Varmań-davoloń pačk son jutaś komś vajgelpet. Martonzo ulneś kavto ijesë jalakskezë, anśak se eź vanstovo tenzë: kelmeś dï kuloś kilangso. Tejterkaś pek beŕakškel, vačodoľ, kelmezel, čova oršamkasoľ. Avanok kodak neize, sovavtïze sede kurok kudos, eždize, šlize-nardïze, andïze dï tijak… kadïze. Tejterkańt pokš selmenzë vanśt langozonzo isťaška kemema marto — kov pańsak?! Isťa semijanok pokšolgadś ošťo vejke lomańs, karmaś uleme Maša sazoronok.

Čačś Tamara. Vese ejkakštnestë son sehte nabojel, a pelićaľ, videčin kis aštićaľ. Sejedstë lijań čumońt sajnil esenzë langs. Ten kuvalma pongoneśkak tenzë vesemede pek. Uš pedučiliščaso tonavtnemstë sejedstë sakšnïl kudov jalganzo marto. Avanok kavanilinze mezezë ulneś. Sonenzë sval maŕavś: lijatne erit pelsvačodo. Kuš esenek ejsë eź kolnevtne. A mejsël, kadïk teťanok važodśkak ojmsemań apak soda, sajneś topavtoms mik lija buhgalterën tevť. Anśak pandśt alamo, min žo lamolinek. Veśt ta-koda čumondïksëlinek teťanok, meks son, maŕat, naŕgseś avanok langso. Anśak avanok kuroksto suskovtynze kelenek. Son, nať, neś teťanok ejstë sen, mezent ezinek neje min, ejkakštne. Avanok sval vešś peldenek putoms teťanok mels, mejsëjak dï źardojak sonzë a pokoŕams.

Tamarado mejle kavto ijen jutaź čačś Zina. Son ulneś, koda merit, kudojutkso avanok vit kedeks. Jakseś martonzo tikšen ledeme, penges, sonś pilseś-laznoś ejsëst. Topavtś ćoralomanen lija tevťkak. Avanok, žaľaź, bažaś kuš alamodo kardams sonzë ten ejstë, anśak Zina čaŕkodś, sondenzë baška lezdams tenzë kudoso a kinen: pokš ejkakštne tukšnośt, lijatne źars viškinelt.

1951-ce ijestë čačś Gaľa. Čačś škado ikele, ojmezë, koda merit, lïjneś surepesë. Te seks, meks avanok pekesënzë kandtnemstënzë praś kuztema langsto: kuzems tenzë kov-buti eŕavś, tevť… Dï tago — apak udo vet, majsemat, vrač langa čijnemat. Vračtne eźt lezda, tago lezdaś munića. Te eŕamosońt uli, nať, tarka tamašatnenengak.

Gaľa kasś prevej, lovnomo večkića tejterkaks. Sejedstë nevtil pŕa, prok tei urokt, sonś tonavtnemapelenzë langs putïl kniga dï lovnïl. Anśak te avoľ sval pŕadnovil vadŕasto. Buti avanok redilize mančemanzo, seske muil tenzë tev. Dï sede stakine. Gaľa pŕadś medučilišča.

Kotoceks ulneś Voloďa. Okojniki, ošťo vejke učoviks ćora. Anśak avoľ kuvať kecnevtś teťanzo-avanzo. Kavto ijen jutaź kuloś teveľavoń ormado. Eŕamoń rizkstnë-stalmotne jala sede pek lepšťaśt avanok ejsë, menďaśt sonzë alov. Ten langs apak vano, ojmezë kadnovś čevteks, valdoks, eź kaźakadokšno.

Dï uš 1955-ce ijestë avanok čačtïze vežensent, Lenań. Koda merit, očkonardavksoks. Dï maksś tenzë vese kadoviks večkemanzo, sedejlembenzë. Ľoka, koda merś son mejelce narmuškinenstën, pandś tenzë tekensë. Son vakskak eź kadnovo avanzo ejstë. Jakaś melganzo pulopezënzë kundaź. Kov pokšoś — tov viškineś. Bulčom, Ľoka viškinestë uš maštś lezdamojak. Vanś saraztnën melga, jutavtneś martost «promkst», konatnesë terdś ejsëst sede vadŕasto alïjamo. Dï buti tede mejle muil al marto od pizë, keńarksonstën a ersil pe, son satïl vesen turtov. Ten kisë vese oršamopeleś, kona jutnil sazorsto sazors, satnïl sonenzë.

Vadŕa eŕamo melga pansems sestë eź savkšno. Ezinek soda tantej jarsamkatkak. Anśak solïl lovoś, jaksilinek eldenačko, umbrav, aniśka, idem čuŕka dï jarsamoks maštovića lija tikše melga. Avanok sejedstë pidseś picipalaksoń jam, konań ašolgavtneś lovsoso. Pek tantejelt pŕakanzo. Parseś-prejavtneś durakkujart dï saharoń jaksterkajt, mejle kostneś synst kaštlangso. Eź stuvtovo, koda vijsë simdtneś ejsënek kalojde. Dï isťamośkak: ašti avanok kaštomikele, nežedize pŕanzo uhvatnedenten dï teke čuvtomś, paŕak, arsi, mezde teči minek andoms. Tede baška, eŕavkšnïnek oršams, karsems… Sekskak sejedstë son kekšil ćulans dï salava avardil… Lisil tosto uš kośke selme marto dï odov kundïl ervačin tevezënzë. Ten jutkova tago seke-tev pejedkšnil, morsil… Sedejak polavtovil veleušova jakamsto, virs sovsemstë, kov večkil sajnemenek. Vese čačozo prok valdomil, keńarksoś valoź valovil ojmestënzë. Jutylinek-teilinek — ozylinek kodamojak erkečirines eli liśmapŕa vakss ojmseme, mezdejak suskomo. Avanok tago mezejak jovtnil tenek, vejsë targilinek moro… Te a stuvtovi.

A mejle… Mejle saś ška, źardo teťanok-avanok doprok kadovśt kudozonok śkamost. Sïnenst nej anśak savkšnoś kećaź vastnems minek dï riznëź iltnems mekev kilangov. Kizna večkilinek purnavkšnoms vaľmalo kilejent alov, konań tago-źardo ozavtokšnïze sonś avanok. Net ulneśt tamašań čokšnet. Dï isťa arasel mel tukšnoms kudosto! Anśak mezejak a tejat: ervań ejstënek ulneś uš esenzë semijazo. Ten langs apak vano, koda ejkakšpingestëjak, sval bažinek avanok jožos, konań sedejsë, sodïlinek, eŕaś tenek, eś ejdetnenen, pokštojak pokš večkema. Dï te večkemaś martonok nejgak.

Tuemanok, nama, nusmakavtokšnïze eŕamonzo. Lija jondo, maksś tenzë ška altams pŕanzo škinemanten, mezenten sval bažaś-pravtś. Son śormadś valmorot, konatnes čamdś potmonzo, jožomaŕamonzo, melenzë-arsemanzo. Sïn tejevśt tenzë sehte malaviks jalgaks, sedejojaks. Vide, pek vijeveks sonzë vasence valmorotnen a lovsït, ten kisë sïn vańkst, peškset eŕamodo, večkemado. Ejsëst uli se, mezenten merťano ojme. Dï tensë sïn polonitkak, targit estest. Lovnomstost reďasak: kadïk śormadïćast jorokčizë avoľ pokštnestë, talantozo uli. Son maštï natoj lamokśt nekšnezent ejstë asodaviksën reďamo dï eś ladso jovtamo. Merťano, vejke valmorosońt kośke tikšen štemeś panžovi ikelet cećań kužoks. Kańa te avoľ poetën nevtevks?!

Veśt son kučokšnïnze ladsevksënzë natoj Moskovov. Nama, eziź pečata, kedśormadovksonzo veľavtïź mekev. Anśak te ezize lepšťa avanok bažamonzo ulems maŕazeks. Son nazojstë poladś poezijań kijavańt molemanzo.

Velen klubso purnaś hor. Morotnen dï muzïkańt ladseś sonś. Dï avoľ anśak ladseś, vese marto vejsë morseśkak ejsëst. Erźań oršamopelenzëjak stïnze dï mazylgavtynze sonś. Kurok kuľaś — Nižne-Jagodnojsë eri skazitelnica — sradś pek vasolga, pačkodś Saran ošovgak. Tosto kučozel Jagodnoev televidenija. Avanok ejstë snimazel filma-očerk. Tede mejle terdezel Mordovijav sonśkak. Kirdize teťanok stakasto sëredemazo. Anśak sede mejlejak, koda son kuloś (te lisś 1977-ce ijestë), avanok a seske polavtïze eŕamo tarkanzo, kavtoldś. Ten teize anśak 1979-ce ijestë.

Tesë, Saranskojsë, vastïze Ivan Kornilovič Inževatovoń. Škań jutaź sïn śulmasïź eŕamost vejs. Koda učjonoj-filolog dï erźań kel-valoń sodïća lomań, Ivan Kornilovič lezdaś avanok turtov erva jondo tonavtnems tirin literaturań kelent, vitnems dï pečatams valmoronzo, noldtnems synst baška pusmoso. Noldtnems žo ulneś meze. Markovna, koda lemdiź avanok škinemań večkićanzo, sizemań apak soda śormadś jovkst, stihť, ejkakšoń morïnet. Martost jakseś veleva, školava, klubga, morseś ejsëst radiova dï televidenijava. Erva koso sonzë učośt, večkśt. Songak pandś tenst tekensë, dï seh pek — ejkakštnenen, konatnen marto anokoľ vastnevems apak lotkse. A uš śormat tenst źaro śormadś — a lovovitkak.

1982-ce ijestë sajeź vejke omboce melga lisit avanok valmoroń, jovtamoń dï jovksoń pusmonzo. Škinemadonzo kortït, śormadït, putït mels, maksnit tenzë sehte pokš pitne. Son lisni RSFSR-ń dï SSSR-ń raśketnen škinemań vankšnomatnesë dï festivaltnesë iznićaks, kazevi SSSR-ń kuľturań ministerstvań «Otličnik kuľturnogo šefstva na sele» teškssë (1986), Mordovskoj ASSR-ń Gosudarstvennoj premijaso dï Mordovijań komsomoloń premijaso (1992), javoľavtovi respublikań kuľturań zaslužennoj robotnikeks (1990). Ejstënzë kortït koda Pazońt pelde škinemań lomande. Dï avoľ anśak jalganzo, konatnede sonzë lamoľt (seh malaviksëks žo ulneśt kavto — Saran ošsto Svetlana Lambina poetessaś dï Pokš Ignatvelestë Rimma Žegalina tonavtïćaś, konatnenen son panžś sehte salavań jožonzo dï melenzë-arsemanzo), vesejak, kit tejnevśt sodaviksëks kniganzo marto.

Ezinek stuvtne sonzë mingak, ejkakšonzo. Śormalinek tenzë, gajnevtninek, sakšnïnek inžeks. A buti mekskak kuvať (koda sonenzë maŕavś) ten a teilinek, tarka-ezem estenzë a muil. Avanok eŕaś kisënek svalškań meľavksso-pelemaso. Min žo bažinek eś meľavkstnës sonzë pek a sovavtnems, vanstïnek ejsënzë. Anśak avań sedejent a mańasak. Sestë son sval meril: «Tago partizantnë meze-buti śopit».

Dï apak učo vese te potaś vasov udalov. 1992-ce ijen sunderkovsto vesement lepštize avanok staka ormado kuľaś: rak. Kemems tenen ašoždaľ. Ve arsemadońt — min jomavtsynek avanok — kirgaparenten keveril anileviks al, kuš cijnek.

Elena marto Tamara seske sïrgaśt Saranskojev. Pojezdsë ardomsto Lena neś on: avast čačoma čizë, sïn kazit tenzë hrustalen kedge, ejsënzë kolmo jakstere rozat dï kolmo pužoź ašo hrizantemat — vesemezë koto. Kemems ononten arasel mel, vadŕas kememaś sede vijevel. Sonś avanok, ulema, eś alkuksoń ormadońt eź soda. Min madstevtinek operacijas, kona, merinek, eŕavi šumbračinzë vitemańt kisë. Son eź karma karšo moleme. Hirurgoś kemevtimiź: 99 procentt, keľa, operacijaś lezdï. Anśak vračtne avoľ pazt. Operacijadońt mejle omboce čistënt avanok kepetetś psizë. Pekekedezë karmaś sïjavtomo: peritonit. Vijevstë kozomadońt keŕavksoń stavkstnë javśt…

Mejle ulneś omboce operacija, kolmoce. Nilecent teize Saransk ošoń pŕavt hirurgoś sonś, anśak idems avanok uš a kodaľ. Hirurgońt abungavtokšnïze sonzë nardevčizë. Operacionnojstë lisemado mejle son merś: «Feniks».

Bolnićaso avanok ašteś kuvať. Ten langs apak vano, veśtkak ezize nevtne majsemanzo, eź peńaća, kodat pokš sëredkst savkšnï tenzë kandoms-ciďardoms. Lijasto ozïl tarkačires, viškine, kukoŕgadoź, olańa selmevanovt marto, dï mezde-buti jala sëtmestë arsil. Mezde? Tede kijak ejstënek eź soda, sonś tenek eź jovtne. Kodamo tošnačin davol sëvś-kosťaś ojmenzë?.. Son, ulema, sestë čaŕkodś uš: eŕams tenzë kadovś a kuvať. Sonś mengak prevs putomat tenek eź maksne. Paŕak, seks, meks pelś: min čaŕkodťano, son sodï eś ormadońt.

Min, ejkakštne, jaksinek melganzo čipolaso. Ulninek vakssonzo činek-venek. Seh stakaľ tenzë vet. Son tuń eź udse. Čit ašteś kapelnica alo. Lijasto nuvazemil, anśak te erseś pek čurosto. Vejkeś ejsënzë meľavtovtś: eś sëredemasońt kandï tenek majsemat. Dï ten kuvalma sval maŕaś pŕanzo ikelenek čumoks. Verepaz! Večkemne avanok. Son kulomstojak meľavtś minek ejstë!

Kortït, kov sede pek Pazoś večksï lomanent, tov sede lamo kuči tenzë majsemat. Ulema, Son večkilize avanok.

Kulomadonzo kavto čide ikele son merś tenek: «A uskindeŕasamiź esenek velev, kuš bugoŕkske tejede teťank kalmonzo vakss». Mejelce valonzo ulneśt isťat: «Mon kingak a nejan dï a maŕan». Kuloś son 1993-ce ijen jakšamkovoń 17-ce čistë.

Kalminek avanok čačoma modazonzo, Nižne-Jagodnoe veles, nej te Samarań oblasten «Sadovod» sovhoz. Eńaldomanzo topavtïnek. Kalminek kilejnent alov, konań tezëngak tago-źardo ozavtokšnïze sonś, teťanok dï Toľa jalaksonok marto šabracek. (Toľa kalmaź celinaso, anśak min uskinek kalmonzo langsto moda, jalganzo tejśt dï sťavtśt tenzë ledstnemapel-pamätnik.)

Vana isťa eź karma uleme avanok, Serafima Markovna Ľuľakina erźań skazitelnicaś, kona, vidkstatano, tečijak pek a satnï tenek…

Tamara Ščerbakova, Zinaida Ščerbakova, Galina Ščerbakova,
Elena DEDIKOVA

Galina dï Tamara

Tamara, Elena dï Zinaida