Son tečijak a satnï tenek… S.M. Ľuľakinado jovtniť tejterenzë

1922-će ijeń meďkovoń 29-će čistë Ľuľakintnëń, Markoń dï Oľonań, kudoso čačś tejteŕka. Son uľneś semijasost kolmoće ejkakšoks. Lemdiź Simaks, Serafimaks, konań mejle Erźań Mastoronť keles karmiť sodamonzo moroń, stiheń, jovtamoń dï jovksoń ladsićaks, lemďasïź erźań ćokovoks.

Eŕavi merems, teťanzo-avanzo turtov son uľneś avoľ eŕaviks ejkakšoks. Seť škatnestë tejteŕkatneń lems moda ezť maksne, seks sïń arsesť ćorado.

Sisem ijesë uš avanok kiľdiź veleń tevtnes. Važodś avoľ anśak kudojutkso, pakśasojak. Vanś viška jalaksonzo meľga. Anśak ejkakščiś vešiľ esenzënť. Seks, kodak prïľ čuro jutko ška, orgodiľ jalganzo jutks nalkseme. Koda mejle jovtnekšneś tenek, sehte večkema nalksemast uľneś «Parovoz». Vadniľť pŕasto piľges sodso, kundsiľť kedte-keďs dï isťa, «parovozoks» targavoź, napustiľť lavka jonov, koso mikšniľť tantejkat. Sehte ikele, vasenćeks, sval uľnekšneś son, eŕaza piľge avanok. Lavkań azoronť meľs tukšnoś «šajťan levkstnëń» nalksemast, dï son kavanilinze tantejkaso.

Školaso tonavtneś eŕva koda. Sehte pek večkś lovnomo. Škaś teń turtov kadnovś anśak čokšnelanga. Ećiľ kaštlangs dï čevvaldoso (teťazo-avazo ezť merne sťako pultams štatolt, vanstasť ejsëst) lovnïľ. Lija «valdomtomapeleks» staka ejkakšpingesënzë uľneś Anisija Jefimovna sïŕkajezë, kona eŕaś 105 ijeť. Son vadŕasto sodïlize eś raśkeń kortamo škinemanť, ladseś sonśkak, dï te śatkonť sïremtize večkema nućkinenzë sedejskak.

Avanok pŕadś vesemezë 5 klasst. Pokšoľ melezë poladoms tonavtnemanzo, anśak eŕavś važodems, lezdams malaviksënstëń.

Ijetne moľsť. Viška tejterneś kasś jolgańa, mazïj, kuvaka čeŕpulo marto tejtereks. Saś ška, dï vastïze večkemanzojak — Sašań. Vastïze dï večkize vese sedejsë, koda ćoraśkak sonzë. Dï tesë zëŕkstaś vojnaś.

Son malav seske javinze od lomantneń. Ćoranť saiź vojnav, avanok — okopoń čuvomo. Stakasto važodemadonť, keľmsemadonť, vačopekeń kirdemadonť pek ormalgadś, dï iľťazeľ mekev kudov. Kulomanť kenžestë idize Aniśa sïŕkajezë, kona maštïľ ormań panseme. Makssť vijť Sašado arsematnejak. Son uľneś tenzë čopodaso valdo nalnëń konďamoks. Anśak kurok teťazo-avazo saiź keďstënzë te nalnënťkak — maksïź mirdeneń avečkema lomań ekšs. Te uľneś teťanok — Maksim Ščerbakov, kona eŕaś uličisë: važodś Nižne-Jagodnoje velesë buhgalterëks. Vojnav eziź saje šumbračinzë kuvalma: invalidëľ. Kurok sïń tusť eŕamo teťanok važodema tarkav, Nižne-Jagodnojev. Sťavtsť kudo. Anśak lad jutksost araseľ. Avanok ezize večke teťanok. Teń kisë son pandś tenzë langsonzo naŕgamoso, čavnośkak ejsënzë. Jalateke kurok avanok pekijaś. A teťanok… pekstïź. Sestë lamoń ozavtnesť čumovtomo, škaś isťamoľ. Dï tesë, teke šeržev teleń kunškava ľomźorksoń panžovks, avanok eŕamos tago sovaś Saša, konań rańavomado mejle noldakšnïź kudov pičkseme. Ćoraś terdize sonzë esenzë ekšs, esenzëks, keľa, karmi lovomo lijań peľde ejkakšonťkak. Sodaź, večkemaso prevť arasť, vesemeś moli sedejstë. Vana avanok karmakšnoś uš kurmonzo-karmonzo purnamo, tesë škado ikele noldïź pekstamo tarkasto teťanok: son ormalgadokšnoś tifsë. Avanok telegrammaso terdezeľ pojezdstë vastomonzo. Isťa eŕamoś sonś ladize vesemenť tarkavanzo. Kurok čačś ejstënek vasenćeś, Toľa. Avanok turtov son karmaś uleme eŕamoń smusteks. Ojmesë sëreďksënť lepšťaś-potavtś alašaks važodemaso. Anśak ućaskaś purgavtneś seľmestënzë od dï od seľvedť.

Toľanok turtov topodekšnesť vejksë kovt, źardo son apak učo lotkaś nejemede. Vračtneń langa jaksematne ezť lezda. Avanok eź soda, mezť tejnems. Kije-buti merś tenzë pškadems šabra velev, koso, keľa, uli paro munića. Kuvať apak arse, son kiľdś lišme, saize ćoranzo dï, kadïk ušoso karmakšnoś uš sundeŕgadomo, sïrgaś se velenteń. Pelekilangso, viŕga jutamsto, lišmeś apak učo tandadoź parkstaś, lotkaś, potazevś udalov. Kinť troks madnezeľť veŕgizt. Koda mejle ledstneś avanok, tandadomadonť son teke kanksomokšnoś. Anśak, nať, Pazoś koda sonzë kazize esenzë śatkosonť — morïćań-ladsićań talantso-jorokčisë, kona lamo ijeť karmi kecnevteme erźatneń, isťa veŕgiztnëneneńgak, ulema, kučś sestë čaŕksči. Apak učo veń sëťmečinť kolïze Toľań nireždemazo. Ve veŕgizëś, nať, pokšost, sťaś tarkastonzo dï sainze lijatneń esenzë meľga virenť pots. Kiś čamś, dï veń čopodanť pačk avanok tago kapšazevś seke velenteń. Anśak jakaś sťako: tosoń munićaś jalaksonok turtov eź lezda. Lezdaś vele-vele langa ta-kodamo lïtïća lomań — strannik, kona sovseś tenek udomo. Kolmo čiť petńavtneś son Toľanok seľmes ta-meń bajgineť dï kirdś ejsëst tapaŕaź.

Dï jalaksonok tago karmaś nejeme.

Son eŕaś vesemezë 27 ijeť. Kadś esenzë meľga urozoks tejteŕka, minek sedejtnes — a jutïća sëreďks. Čavovś ćelinaso, toldo śuroń pakśań idemstë. Kulomadonzo mejle koto ijeń jutaź tuś eŕamosto teťanokak.

Miń večkťano ledstneme teleń kuvaka čokšnetneń, źardo lampań tolvaldoso avanok purnïlimiź peŕkanzo dï karmiľ jovksoń-mezeń jovtneme. Vejensttnëń lovnokšnïnze knigasto, ombonsttnëń ladsilinze sonś. Netneń miń večkilinek sehte pek. Kudopotmoś peškediľ ki sodï meń kaštorksto. Lampaś kajsiľ kuvaka sulejť. Vese te tandavtniľ dï teke škane peštiľ sedejenť ajovtaviks jožomaŕamoso. Miń isťa večkilinek dï isťa učnilinek neť čokšnetneń!

1950-će ijetneń pŕadovomsto — 1960-će ijetnestë kolhoznikeń vese semijatneneń maksnevś kastoms jaksteŕkaj. Teń kis mejle pandsť jarmakt. Pokš norovoń sajemga jaksteŕkajenť meľga eŕavś vadŕasto jakams: čurolgavtoms, kočkoms, targams, vanśkavtoms, iľťams primamo tarkav. Minek semijanteń savkšnoś gektarška. Jakinek meľganzo miŕom, pokšnek-viškanek. Dï jalateke avanok sval tukšnïľ pakśav vasenćeks: žaľaś ejsënek… Važodemstë bažaś melenek kepedeme. Pejeďkšneś, šnaś ejsënek, seŕgediľ moro, meľganzo maksïlinek vajgelenek mińgak, ejkakštne, dï te minek vadŕasto lisneś. A sťako šabratnejak bažasť šaštnems malazonok.

Velesë avanok putsť meľs. Sejeďstë terdtniliź svaďbav. Seh pek večkiľ oršnems cïganoks eli cïganavaks. Jaksiľ jalganzo marto kudodo-kudos, morsiľ, kištiľ, muniľ dï, nama… salsiľgak. Merťano, sarazt. Isťak meń cïganavat?! Salazenť, nama, mejle sval veľavtïliź. Anśak vasńa saraztnëń-meztneń jovkstïliź odtnëneń kazneks. Isťamo ladso svaďbanť veľavtïliź alkuksoń spektakľaks.

Inečinteń avanok stïľ tenek vejkeť palineť dï artoń aloń dï tantejkineń turtov koctoń keskavneť. Te čistënť miń marilinek pŕanok sehte mazïjeks. Teťanok ašteś teń ejstë vejono: son partijnojeľ. Miń žo a jovtavijak koda učninek te pokščinť: źaroška te keńarksoś — molems aloń purnamo! Tekeneń, kisënek uľneś avanokak. Erseś natoj isťa: teťadonok salava son noldïlimiź ušov vaľmava.

Ejźurkovoń 8-će čistë eli čačoma čistënzë miń sval bažilinek keńardovtoms avanok kodamojak kaznesë. Buti saviľ purnams źarïja jarmaškeť, mezejak ramilinek. Sede sejeďstë tejninek stengazeta, kozoń śormalinek avadonok valmorot, peďavtnilinek otkrïtkasto kersevť-artnevť ćećat. Mazïlgavtomapeleks moľsť Od ijeń nalkškeń šteľkstnëjak. Ašolgadomalanga, źardo avanok ošťo udïľ, pongavtïlinek gazetanť nejaviks tarkas.

Pek večkilinek Od ijenť. Eŕva ijestë ejstënek kińgak teťanok sailize martonzo virev kuz meľga. Kiľdilinek lišme dï tuilinek. Vasńa tokilinek viŕvanïjenteń, dï mejle uš sonzë marto kočkilinek kuz. Isťakak keńarksoś valso a jovtaviľ, teťanok sedejak kastïlize. Son salavine jortïľ kuzonť alov saharoń taparkske, kepedilize dï mejle čokšneń perť kemevtiľ ejsënek kudoso: eś seľmesë, maŕat, neize, koda kuzonť alga čijś kepterne marto numolo, puporďaś dï kepternestënzë pravtïze te taparkskenť. Dï zńaroška abungadoma uľneś valsonzo — avoliť keme, dï kemezeviliť. Lezdaś teneń «numoloń» saharośkak: kudonsenť tanstezë malavgak a isťamoľ.

Seks miń a jovtavijak koda učninek Od ijenť. Vireń kuzoń čine, numoloń peľde kazne — tantej jovks, avoľ jožo. Valskestënť — od keńarks. Eľ sïrgozilinek, čiilinek kuzonť alov. Sodïlinek: toso ejstënek eŕvanť uči kazne. Kaznetnede meľavksoś uľneś teťanok langso.

Vana isťa miń kasïnek. Miń — te vana kiť.

Toľado mejle čačś Sveta. Avanok turtov savś majsems sonzë martojak. Viškinestë vračtne musť ejstënzë pŕaudemeń orma. Ije savś jutavtoms tenzë Kujbïšev (nej Samara) ošoń pičksema kudoso. Eŕavsť lamo jarmakt. Mijekšninek skalonok.

Anśak ućaskaś tede mejlejak eź lotka avanok nardevčinzë varčnemede. Vojnań škane urozëjkakštneń iľtnesť ejdeń kudov. Vejke isťamo kudoś kirvazś, palś. Ejstënzë ejkakštne orgolesť kije kov. Uľneś tele. Kotoška ijesë ve tejteŕkaś ertevś minek kudos. Varmań-davoloń pačk son jutaś komś vajgeľpeť. Martonzo uľneś kavto ijesë jalakskezë, anśak se eź vanstovo tenzë: keľmeś dï kuloś kilangso. Tejteŕkaś pek beŕakškeľ, vačodoľ, keľmezeľ, čova oršamkasoľ. Avanok kodak neize, sovavtïze sede kurok kudos, eždize, šlize-nardïze, andïze dï tijak… kadïze. Tejteŕkanť pokš seľmenzë vansť langozonzo isťaška kemema marto — kov pańsak?! Isťa semijanok pokšolgadś ošťo vejke lomańs, karmaś uleme Maša sazoronok.

Čačś Tamara. Vese ejkakštnestë son sehte nabojeľ, a pelićaľ, videčiń kis aštićaľ. Sejeďstë lijań čumonť sajniľ esenzë langs. Teń kuvalma pongoneśkak tenzë vesemede pek. Uš pedučiliščaso tonavtnemstë sejeďstë sakšnïľ kudov jalganzo marto. Avanok kavanilinze mezezë uľneś. Sonenzë sval maŕavś: lijatne eriť peľsvačodo. Kuš esenek ejsë eź koľnevtne. A mejsëľ, kadïk teťanok važodśkak ojmsemań apak soda, sajneś topavtoms mik lija buhgalterëń tevť. Anśak pandsť alamo, miń žo lamolinek. Vesť ta-koda čumondïksëlinek teťanok, meks son, maŕat, naŕgseś avanok langso. Anśak avanok kuroksto suskovtïnze kelenek. Son, nať, neś teťanok ejstë seń, mezenť ezinek neje miń, ejkakštne. Avanok sval vešś peľdenek putoms teťanok meľs, mejsëjak dï źardojak sonzë a pokoŕams.

Tamarado mejle kavto ijeń jutaź čačś Zina. Son uľneś, koda meriť, kudojutkso avanok viť kedeks. Jakseś martonzo tikšeń ledeme, penges, sonś piľseś-laznoś ejsëst. Topavtś ćoralomaneń lija tevťkak. Avanok, žaľaź, bažaś kuš alamodo kardams sonzë teń ejstë, anśak Zina čaŕkodś, sondenzë baška lezdams tenzë kudoso a kineń: pokš ejkakštne tukšnosť, lijatne źars viškineľť.

1951-će ijestë čačś Gaľa. Čačś škado ikele, ojmezë, koda meriť, lïjneś surepesë. Te seks, meks avanok pekesënzë kandtnemstënzë praś kuztema langsto: kuzems tenzë kov-buti eŕavś, tevť… Dï tago — apak udo veť, majsemat, vrač langa čijnemat. Vračtne ezť lezda, tago lezdaś munića. Te eŕamosonť uli, nať, tarka tamašatneneńgak.

Gaľa kasś prevej, lovnomo večkića tejteŕkaks. Sejeďstë nevtiľ pŕa, prok tei urokt, sonś tonavtnemapelenzë langs putïľ kniga dï lovnïľ. Anśak te avoľ sval pŕadnoviľ vadŕasto. Buti avanok redilize mančemanzo, seske muiľ tenzë tev. Dï sede stakine. Gaľa pŕadś medučilišča.

Kotoćeks uľneś Voloďa. Okojniki, ošťo vejke učoviks ćora. Anśak avoľ kuvať kecnevtś teťanzo-avanzo. Kavto ijeń jutaź kuloś teveľavoń ormado. Eŕamoń rizkstnë-stalmotne jala sede pek lepšťasť avanok ejsë, menďasť sonzë alov. Teń langs apak vano, ojmezë kadnovś čevteks, valdoks, eź kaźakadokšno.

Dï uš 1955-će ijestë avanok čačtïze vežensenť, Lenań. Koda meriť, očkonardavksoks. Dï maksś tenzë vese kadoviks večkemanzo, sedejlembenzë. Ľoka, koda merś son mejeľće narmuškinenstëń, pandś tenzë tekeńsë. Son vakskak eź kadnovo avanzo ejstë. Jakaś meľganzo pulopezënzë kundaź. Kov pokšoś — tov viškineś. Buľčom, Ľoka viškinestë uš maštś lezdamojak. Vanś saraztnëń meľga, jutavtneś martost «promkst», konatnesë terdś ejsëst sede vadŕasto alïjamo. Dï buti tede mejle muiľ al marto od pizë, keńarksonstëń a ersiľ pe, son satïľ veseń turtov. Teń kisë vese oršamopeleś, kona jutniľ sazorsto sazors, satnïľ sonenzë.

Vadŕa eŕamo meľga pansems sestë eź savkšno. Ezinek soda tantej jarsamkatkak. Anśak solïľ lovoś, jaksilinek eľdenačko, umbrav, aniśka, idem čuŕka dï jarsamoks maštovića lija tikše meľga. Avanok sejeďstë pidseś pićipalaksoń jam, konań ašolgavtneś lovsoso. Pek tantejeľť pŕakanzo. Parseś-prejavtneś durakkujart dï saharoń jaksteŕkajť, mejle kostneś sïnst kaštlangso. Eź stuvtovo, koda vijsë simdtneś ejsënek kalojde. Dï isťamośkak: ašti avanok kaštomikele, nežedize pŕanzo uhvatnedenteń dï teke čuvtomś, paŕak, arsi, mezde teči minek andoms. Tede baška, eŕavkšnïnek oršams, karsems… Sekskak sejeďstë son kekšiľ ćulans dï salava avardiľ… Lisiľ tosto uš kośke seľme marto dï odov kundïľ eŕvačiń tevezënzë. Teń jutkova tago seke-tev pejeďkšniľ, morsiľ… Sedejak polavtoviľ veleušova jakamsto, viŕs sovsemstë, kov večkiľ sajnemenek. Vese čačozo prok valdomiľ, keńarksoś valoź valoviľ ojmestënzë. Jutïlinek-teilinek — ozïlinek kodamojak eŕkečirines eli liśmapŕa vakss ojmseme, mezdejak suskomo. Avanok tago mezejak jovtniľ tenek, vejsë targilinek moro… Te a stuvtovi.

A mejle… Mejle saś ška, źardo teťanok-avanok doprok kadovsť kudozonok śkamost. Sïnenst nej anśak savkšnoś kećaź vastnems minek dï riznëź iľtnems mekev kilangov. Kizna večkilinek purnavkšnoms vaľmalo kilejenť alov, konań tago-źardo ozavtokšnïze sonś avanok. Neť uľnesť tamašań čokšneť. Dï isťa araseľ meľ tukšnoms kudosto! Anśak mezejak a tejat: eŕvań ejstënek uľneś uš esenzë semijazo. Teń langs apak vano, koda ejkakšpingestëjak, sval bažinek avanok jožos, konań sedejsë, sodïlinek, eŕaś tenek, eś ejdetneneń, pokštojak pokš večkema. Dï te večkemaś martonok nejgak.

Tujemanok, nama, nusmakavtokšnïze eŕamonzo. Lija jondo, maksś tenzë ška altams pŕanzo škinemanteń, mezenteń sval bažaś-pravtś. Son śormadś valmorot, konatnes čamdś potmonzo, jožomaŕamonzo, melenzë-arsemanzo. Sïń tejevsť tenzë sehte malaviks jalgaks, sedejojaks. Vide, pek vijeveks sonzë vasenće valmorotneń a lovsïť, teń kisë sïń vańkst, peškseť eŕamodo, večkemado. Ejsëst uli se, mezenteń merťano ojme. Dï teńsë sïń poloniťkak, targiť estest. Lovnomstost reďasak: kadïk śormadïćast jorokčizë avoľ pokštnestë, talantozo uli. Son maštï natoj lamoksť nekšnezenť ejstë asodaviksëń reďamo dï eś ladso jovtamo. Merťano, vejke valmorosonť kośke tikšeń štemeś panžovi ikeleť ćećań kužoks. Kańa te avoľ poëtëń nevtevks?!

Vesť son kučokšnïnze ladsevksënzë natoj Moskovov. Nama, eziź pečata, keďśormadovksonzo veľavtïź mekev. Anśak te ezize lepšťa avanok bažamonzo ulems maŕazeks. Son nazojstë poladś poëzijań kijavanť molemanzo.

Veleń klubso purnaś hor. Morotneń dï muzïkanť ladseś sonś. Dï avoľ anśak ladseś, vese marto vejsë morseśkak ejsëst. Erźań oršamopelenzëjak stïnze dï mazïlgavtïnze sonś. Kurok kuľaś — Nižne-Jagodnojsë eri skaziteľnica — sradś pek vasolga, pačkodś Saran ošovgak. Tosto kučozeľ Jagodnojev televidenija. Avanok ejstë snimazeľ fiľma-očerk. Tede mejle terdezeľ Mordovijav sonśkak. Kirdize teťanok stakasto sëredemazo. Anśak sede mejlejak, koda son kuloś (te lisś 1977-će ijestë), avanok a seske polavtïze eŕamo tarkanzo, kavtoldś. Teń teize anśak 1979-će ijestë.

Tesë, Saranskojsë, vastïze Ivan Kornilovič Inževatovoń. Škań jutaź sïń śulmasïź eŕamost vejs. Koda učönoj-filolog dï erźań keľ-valoń sodïća lomań, Ivan Kornilovič lezdaś avanok turtov eŕva jondo tonavtnems tiriń literaturań kelenť, vitnems dï pečatams valmoronzo, noldtnems sïnst baška pusmoso. Noldtnems žo uľneś meze. Markovna, koda lemdiź avanok škinemań večkićanzo, sizemań apak soda śormadś jovkst, stihť, ejkakšoń morïneť. Martost jakseś veleva, školava, klubga, morseś ejsëst radiova dï televidenijava. Eŕva koso sonzë učosť, večksť. Songak pandś tenst tekeńsë, dï seh pek — ejkakštneneń, konatneń marto anokoľ vastnevems apak lotkse. A uš śormat tenst źaro śormadś — a lovoviťkak.

1982-će ijestë sajeź vejke omboće meľga lisiť avanok valmoroń, jovtamoń dï jovksoń pusmonzo. Škinemadonzo kortïť, śormadïť, putïť meľs, maksniť tenzë sehte pokš pitne. Son lisni RSFSR-ń dï SSSR-ń raśketneń škinemań vankšnomatnesë dï festivaľtnesë iznićaks, kazevi SSSR-ń kuľturań ministerstvań «Otličnik kuľturnogo šefstva na sele» teškssë (1986), Mordovskoj ASSR-ń Gosudarstvennoj premijaso dï Mordovijań komsomoloń premijaso (1992), javoľavtovi respublikań kuľturań zaslužennoj robotnikeks (1990). Ejstënzë kortïť koda Pazonť peľde škinemań lomande. Dï avoľ anśak jalganzo, konatnede sonzë lamoľť (seh malaviksëks žo uľnesť kavto — Saran ošsto Svetlana Lambina poëtessaś dï Pokš Ignatvelestë Rimma Žegalina tonavtïćaś, konatneneń son panžś sehte salavań jožonzo dï melenzë-arsemanzo), vesejak, kiť tejnevsť sodaviksëks kniganzo marto.

Ezinek stuvtne sonzë mińgak, ejkakšonzo. Śormalinek tenzë, gajnevtninek, sakšnïnek inžeks. A buti mekskak kuvať (koda sonenzë maŕavś) teń a teilinek, tarka-ezem estenzë a muiľ. Avanok eŕaś kisënek svalškań meľavksso-pelemaso. Miń žo bažinek eś meľavkstnës sonzë pek a sovavtnems, vanstïnek ejsënzë. Anśak avań sedejenť a mańasak. Sestë son sval meriľ: «Tago partizantnë meze-buti śopiť».

Dï apak učo vese te potaś vasov udalov. 1992-će ijeń sundeŕkovsto vesemenť lepštize avanok staka ormado kuľaś: rak. Kemems teneń ašoždaľ. Ve arsemadonť — miń jomavtsïnek avanok — kiŕgaparenteń keveriľ anileviks al, kuš ćijnek.

Jelena marto Tamara seske sïrgasť Saranskojev. Pojezdsë ardomsto Lena neś on: avast čačoma čizë, sïń kaziť tenzë hrustaleń keďge, ejsënzë kolmo jakstere rozat dï kolmo pužoź ašo hrizantemat — vesemezë koto. Kemems ononteń araseľ meľ, vadŕas kememaś sede vijeveľ. Sonś avanok, ulema, eś alkuksoń ormadonť eź soda. Miń madstevtinek operaćijas, kona, merinek, eŕavi šumbračinzë vitemanť kisë. Son eź karma karšo moleme. Hirurgoś kemevtimiź: 99 proćentt, keľa, operaćijaś lezdï. Anśak vračtne avoľ pazt. Operaćijadonť mejle omboće čistënť avanok kepetetś psizë. Pekekedezë karmaś sïjavtomo: peritonit. Vijevstë kozomadonť keŕavksoń stavkstnë javsť…

Mejle uľneś omboće operaćija, kolmoće. Nilećenť teize Saransk ošoń pŕavt hirurgoś sonś, anśak idems avanok uš a kodaľ. Hirurgonť abungavtokšnïze sonzë nardevčizë. Operaćionnojstë lisemado mejle son merś: «Feniks».

Boľnićaso avanok ašteś kuvať. Teń langs apak vano, vesťkak ezize nevtne majsemanzo, eź peńaća, kodat pokš sëreďkst savkšnï tenzë kandoms-ćiďardoms. Lijasto ozïľ tarkačires, viškine, kukoŕgadoź, olańa seľmevanovt marto, dï mezde-buti jala sëťmestë arsiľ. Mezde? Tede kijak ejstënek eź soda, sonś tenek eź jovtne. Kodamo tošnačiń davol sëvś-kosťaś ojmenzë?.. Son, ulema, sestë čaŕkodś uš: eŕams tenzë kadovś a kuvať. Sonś meńgak prevs putomat tenek eź maksne. Paŕak, seks, meks peľś: miń čaŕkodťano, son sodï eś ormadonť.

Miń, ejkakštne, jaksinek meľganzo čipolaso. Uľninek vakssonzo činek-venek. Seh stakaľ tenzë veť. Son tuń eź udse. Čiť ašteś kapeľnica alo. Lijasto nuvazemiľ, anśak te erseś pek čurosto. Vejkeś ejsënzë meľavtovtś: eś sëredemasonť kandï tenek majsemat. Dï teń kuvalma sval maŕaś pŕanzo ikelenek čumoks. Verepaz! Večkemne avanok. Son kulomstojak meľavtś minek ejstë!

Kortïť, kov sede pek Pazoś večksï lomanenť, tov sede lamo kuči tenzë majsemat. Ulema, Son večkilize avanok.

Kulomadonzo kavto čide ikele son merś tenek: «A uskindeŕasamiź esenek velev, kuš bugoŕkske tejede teťank kalmonzo vakss». Mejeľće valonzo uľnesť isťat: «Mon kińgak a nejan dï a maŕan». Kuloś son 1993-će ijeń jakšamkovoń 17-će čistë.

Kalminek avanok čačoma modazonzo, Nižne-Jagodnoje veles, nej te Samarań oblasteń «Sadovod» sovhoz. Eńaldomanzo topavtïnek. Kalminek kilejnenť alov, konań tezëńgak tago-źardo ozavtokšnïze sonś, teťanok dï Toľa jalaksonok marto šabraćek. (Toľa kalmaź ćelinaso, anśak miń uskinek kalmonzo langsto moda, jalganzo tejsť dï sťavtsť tenzë ledstnemapeľ-pamätnik.)

Vana isťa eź karma uleme avanok, Serafima Markovna Ľuľakina erźań skaziteľnicaś, kona, viďkstatano, tečijak pek a satnï tenek…

Tamara Ščerbakova, Zinaida Ščerbakova, Galina Ščerbakova,
Jelena DEDIKOVA

Galina dï Tamara

Tamara, Jelena dï Zinaida