Erzya symbolWörterbuch der erzjanischen SpracheRUDEENMithelfen
Umschlag: Eś pŕań večkića Kodaškaj

Eś pŕań večkića Kodaškaj

„Der selbstsüchtige Riese“
Oscar Wilde · «The Selfish Giant», 1888

Kodaškaj paninze ejkakštnën umaŕpirestënzë, dï tundoś jutaś pirent vakskanzo. Uajld Oskaroń jovksoś sede, koda solï sedejeś.

Der Riese verjagt die Kinder aus seinem Garten, und der Frühling kehrt nicht in seinen Garten zurück. Oscar Wildes Märchen davon, wie ein Herz auftaut.

1 652 Wörter im Original · Übersetzung: Boľajeń Śïreś · mit Hörfassung, 12 Min.
Beide Ausgaben: ersjanischer Text in Lateinschrift.
Unter jedem ersjanischen Satz steht eine russische Zeile in kleiner grauer Schrift.
Herunterladen:EPUBFB2PDFmp3
EPUB – für E-Reader und Smartphones, FB2 – für ältere E-Reader, PDF – fertiges Layout mit Illustrationen.

Hören

12 мин 26 с

Erva čin kunškado mejle, školasto veľavtomsto, ejkakštnë, kojen koŕas, sovsilt nalkseme Kodaškajen umaŕpires. Каждый день после полудня, возвращаясь из школы, дети по привычке заходили поиграть в сад Великана.

Te ulneś pokš mazïj pire, čevte, piže tikše marto. Это был большой красивый сад с мягкой зелёной травой. Tikšent velkska tija-tuva ašteśt tešte langs molića panžat, dï kasśt persiken kemgavtovo čuvtot, konat tunda velťavkšnośt vaśkaviks rozań dï vederge-ašo panžatnesë, dï śoksńa maksneśt maren śupav čačoma. Тут и там над травой стояли прекрасные цветы, похожие на звёзды, и росли двенадцать персиковых деревьев, которые весной покрывались нежными розовыми и жемчужно-белыми цветами, а осенью приносили богатый урожай плодов. Narmuntne ojseśt čuvtotneva dï moraśt isťa lambamsto: ejkakštnë lotksilt nalksemejak, sïnst kunsolomga. Птицы садились на деревья и пели так сладко, что дети даже прерывали игры, чтобы их послушать. «Vaj, koda paro minenek tesë!» — pižneśt sïn vejke-vejkenen. «Ах, как нам здесь хорошо!» — кричали они друг другу.

Veśt Kodaškaj veľavtś. Однажды Великан вернулся. Son jakaś inžeks eś ojanstënzë — Kornuollsto lomajarsïjnen, — dï eŕaś kudosonzo sisem ijet. Он ездил в гости к своему другу — людоеду из Корнуолла — и прожил у него в доме семь лет. Źardo sisem ijetne jutaśt, kortams ulneś a mezde, seks vesemeś ulneś jovtaź, dï son saś mels veľavtomo eś śolgonten. Когда семь лет прошли, говорить было не о чем, поэтому всё было сказано, и он решил вернуться в свой замок. Samodo mejle, son neinze piresë nalksića ejkakštnën. Приехав, он увидел в саду играющих детей.

«Meze tesë tejťado?» — rangstaś son pek kaźamo vajgelsë, dï ejkakštnë orgodśt. «Что вы здесь делаете?» — закричал он очень грубым голосом, и дети убежали.

«Moń pirem — moń pirem, — merś Kodaškaj. — Te ervanten čaŕkodevi. Nalksems toso kinengak a meŕan eseden baška». «Мой сад — это мой сад, — сказал Великан. — Это любому понятно. Играть там я никому не позволю, кроме себя». Son tejś pirent perka sërej piŕavks dï pongavtś laz, konasońt ulneś śormadoź: Он построил вокруг сада высокую стену и повесил доску, на которой было написано:

APAK KEVKSTE SOVIĆATNE KARMIT ČUMONDOVOMO ZAKONOŃ KOŔAS ВХОДЯЩИЕ БЕЗ СПРОСА БУДУТ НАКАЗАНЫ ПО ЗАКОНУ

Son ulneś pek eś pŕań večkića Kodaškaj. Он был очень себялюбивый Великан.

Nej serďaka ejkakštnënen arasel koso nalksems. Теперь бедным детям негде было играть. Sïn varštakšnośt nalkseme kilangso, anśak kiś ulneś pek čelkev dï peškse keme kevtnede, dï toso tenst eź večkeve. Они пробовали играть на дороге, но дорога была очень пыльной и полной твёрдых камней, и им там не понравилось. Tonavtnemado mejle sïn jakaśt sërej piŕavksońt perka dï kortaśt tona jono aštića mazïj piredent. После уроков они бродили вокруг высокой стены и говорили о прекрасном саде за ней. «Vaj, kodamo paro minenek toso ulneś!» — merilt sïn vejke-vejkenen. «Ах, как нам там было хорошо!» — говорили они друг другу.

Mejle saś Tundo, dï vese mastorgańt panžovśt viška panžat dï nejavśt viška narmunnet. Потом пришла Весна, и по всей стране распустились маленькие цветы и появились маленькие птицы. Anśak Eś pŕań večkića Kodaškajen piresënt jala ulneś tele. Только в саду Себялюбивого Великана всё ещё была зима. Toso araselt ejkakšt, seks narmuntne eźt baža toso moramo, a čuvtotne stuvtïź panžovomo. Там не было детей, поэтому птицам не хотелось там петь, а деревья забыли зацвести. Veśt mazïj panža nevtize pŕanzo tikše potsto, anśak lazso śormadovksońt nejeź, isťa žaliinze ejkakštnën — tago mekev sovaś modas dï matedevś. Однажды красивый цветок высунул голову из травы, но, увидев надпись на доске, так пожалел детей, что снова ушёл обратно в землю и уснул. Keńardśt anśak Lovoś dï Jakšamoś. Радовались только Снег и Мороз. «Tundoś stuvtïze te pirent, — pižneśt sïn, — seks min eŕatano tesë ijen pert». «Весна забыла этот сад, — кричали они, — поэтому мы будем жить здесь круглый год». Lovoś veltize tikšent eś pokš ašo kopačamkssońt, Jakšamoś žo vese čuvtotnen navinze sijas. Снег укрыл траву своим большим белым покрывалом, а Мороз выкрасил все деревья в серебро. Mejle sïn terdiź vaksozost Pelevejonoń Varmańt, dï son saś. Потом они пригласили к себе Северного Ветра, и он пришёл. Son ulneś tapardaź ponavkeds, čin pert uvnoź čijneś pirevańt dï restejeś latotnestë kaštoma počkotnen. Он был закутан в меха, весь день с воем носился по саду и сбивал с крыш печные трубы. «Te pek paro tarkaś, — merś son. — Eŕavi terdems inžeks Ćarahmanoń». «Это очень хорошее место, — сказал он. — Надо позвать в гости Града». Dï Ćarahmanoś saś. И Град пришёл. Erva čistë kolmo časoń pert son losterdś śolgoń latonten dï porksïnze cerepkatnen pokš pelksënt, mejle čijneś kirkska pirevańt isťa kuroksto, koda anśak maštś. Каждый день по три часа он барабанил по крыше замка и разбил бо́льшую часть черепицы, а потом бегал кругами по саду так быстро, как только мог. Son ulneś oršaź makšas oršamoso, leksemazo žo ulneś prok ej. Он был одет в серую одежду, а дыхание у него было как лёд.

«A čaŕkoďan, meks Tundoś isťa kuvať a sï, — merś Eś pŕań večkića Kodaškaj, vaľma vaksso ozado ašteź dï eś kelme ašo pirenzë langs vanoź. — Keman, menelksëś polavtovi». «Не понимаю, почему Весна так долго не приходит, — сказал Себялюбивый Великан, сидя у окна и глядя на свой холодный белый сад. — Надеюсь, погода переменится».

Anśak Tundoś eź sa, eź sa Kizëśkak. Но Весна не пришла, не пришло и Лето. Śokseś maksś sïrnen umaŕt erva pirenten, anśak Kodaškajensent vejkejak eź makso. Осень дала золотые яблоки каждому саду, но саду Великана не дала ни одного. «Son pek eś pŕań večkića», — merś Śokseś. «Он очень себялюбивый», — сказала Осень. Seks toso sval ulneś Tele, dï Pelevejonoń Varmaś, Ćarahmanoś, Jakšamoś dï Lovoś kišteśt čuvtotnen jutkso. Поэтому там всегда была Зима, и Северный Ветер, Град, Мороз и Снег плясали среди деревьев.

Veśt valske Kodaškaj madezel udoma tarkasonzo dï eź udo, źardo apak učo maŕaś mazïj seďamo. Однажды утром Великан лежал в постели и не спал, как вдруг услышал прекрасную музыку. Son gajgś isťa lambamsto, seks Kodaškaj arsezevś: paŕak, vaksskanzo jutït korolen sedićatne. Она звучала так сладко, что Великан подумал: наверное, мимо проходят королевские музыканты. Alkuks žo, te anśak viška kansťoźaz moraś vaľmalonzo. Anśak Kodaškaj kuvať eź marse piresënzë narmunen moramońt, seks sonenzë te maŕavś mastor langso sehte mazïj seďamoks. На самом деле это пела у него под окном всего лишь маленькая коноплянка. Но Великан давно не слышал пения птиц в своём саду, поэтому оно показалось ему самой прекрасной музыкой на свете. Mejle Ćarahmanoś lotkaś kištemado pŕanzo velkssë, Pelevejonoń Varmaś lotkaś uvnomado, dï panžoź vaľmavańt tenzë maŕavś mazïj činetanśt. Потом Град перестал плясать у него над головой, Северный Ветер перестал реветь, и через открытое окно до него донёсся прекрасный аромат. «Paŕak, Tundoś okojniki saś», — merś Kodaškaj, kirńavtś udoma tarkastonzo dï varštaś vaľmava. «Наверное, Весна наконец пришла», — сказал Великан, вскочил с постели и выглянул в окно.

Meze žo nejś son? Что же он увидел?

Son nejś a jovtaviška divań tamaša. Он увидел несказанно дивное чудо. Piŕavkssońt viška vaŕava ejkakštnë salava sovaśt pires dï ozado ašteśt čuvtotnen taradtnësë. Через маленькую дыру в стене дети прокрались в сад и сидели на ветвях деревьев. Erva čuvtosońt, konań son neil, ozado ašteś viška ejkakš. На каждом дереве, которое он видел, сидел маленький ребёнок. Dï čuvtotne isťa keńardśt ejkakštnën mekev samonten: velťavśt panžatnesë dï vaśkavsto avoľaśt kedsëst-taradsost ejkakštnën pŕast velkssë. И деревья так обрадовались возвращению детей, что покрылись цветами и ласково махали руками-ветвями над головами детей. Narmuntne livtnilt perkast dï keńardoź viterdśt, panžatne žo vanïlt piže tikše jutksto dï mizoldśt. Птицы летали вокруг них и радостно щебетали, а цветы выглядывали из зелёной травы и улыбались. Te ulneś mazïj artovks, anśak vejke užosońt jala ulneś tele. Это была прекрасная картина, только в одном углу всё ещё была зима. Te ulneś pirent sehte vasolo užoś, dï užosońt ašteś viška ćorïne. Это был самый дальний угол сада, и в нём стоял маленький мальчик. Son ulneś isťamo višine: eź sactojak čuvtoń taradtnës, dï jakaś perkanzo, rizsë avardeź. Он был такой маленький, что не мог дотянуться до ветвей дерева, и ходил вокруг него, горько плача. Serďaka čuvtoś jala ulneś velťaź lekšesë dï lovso, velkssënzë žo puvaś dï uvnoś Pelevejonoń Varmaś. Бедное дерево всё ещё было покрыто инеем и снегом, а над ним дул и ревел Северный Ветер. «Kuźt, višinkaj!» — merś Čuvtoś dï čirtinze taradonzo isťa alov, koda anśak maštś, anśak ćorïneś ulneś sedejak viška. «Залезай, малыш!» — сказало Дерево и наклонило ветви так низко, как только могло, но мальчик был ещё слишком мал.

Dï Kodaškajen sedejezë solaś, vaľmava vanomsto. И сердце Великана растаяло, когда он смотрел в окно. «Kodamo eś pŕań večkićaks mon ulnin! — merś son. — Nej sodan, meks Tundoś eź baža tej samo. «Каким же я был себялюбивым! — сказал он. — Теперь я знаю, почему Весна не хотела сюда приходить. Mon ozavtsa te serďaka ćorïnent čuvtońt pŕas, mejle kalavtsa piŕavksońt, dï pirem pingede pinges karmi ejkakšoń nalksema tarkaks». Я посажу этого бедного малыша на верхушку дерева, потом разрушу стену, и мой сад навеки станет местом для детских игр». Son alkuks pek jangseś tejezdent. Он и правда очень жалел о том, что сделал.

Son salava valgś kustemavańt, salava-salava panžize ikelen kenkšent dï lisś pires. Он тихонько спустился по лестнице, тихо-тихо открыл парадную дверь и вышел в сад. Anśak ejkakštnë, sonzë nejeź, pek tandadśt dï orgodśt, dï pirezënt tago saś tele. Но дети, увидев его, очень испугались и убежали, и в сад снова пришла зима. Eź orgode anśak viška ćorïneś, selmenzë ulneśt pešťaź selvedtnesë, seks son ezize neje Kodaškajen samońt. Не убежал только маленький мальчик: глаза у него были полны слёз, поэтому он не видел, как подходит Великан. Kodaškaj salava saś udaldonzo, jožomaŕaź saize kedezënzë dï ozavtïze čuvto langs. Великан тихо подошёл к нему сзади, бережно взял его в руки и посадил на дерево. Dï čuvtoś seske panžatovś, livťaśt narmuntne dï karmaśt moramo langsonzo, ćorïneś žo venstinze kavonest kedenzë, kutmordïze Kodaškajen kirgadonzo dï palïze. И дерево сразу зацвело, прилетели птицы и запели на нём, а мальчик протянул обе руки, обнял Великана за шею и поцеловал его. Lija ejkakštnë neiź, Kodaškaj tejevś a kežejks, čijśt mekev, dï martost saś Tundośkak. Другие дети, увидев, что Великан больше не злой, прибежали обратно, и вместе с ними пришла Весна. «Nej te tïnk pirenk, ejkakšket», — merś Kodaškaj, sajś pokš uzere dï kalavtïze piŕavksońt. «Теперь это ваш сад, детки», — сказал Великан, взял большой топор и снёс стену. Dï źardo kemgavtovo často lomantne molśt najmanov, sïn neiź Kodaškajen, kona nalksil ejkakštnën marto sehte mazïj piresënt, kodamo sïn źardojak eźt nekšne. И когда в двенадцать часов люди шли на рынок, они увидели Великана, который играл с детьми в самом прекрасном саду, какого они никогда не видели.

Sïn nalkseśt čin pert, čokšne žo saśt mereme Kodaškajnen «Vastomazonok». Они играли весь день, а вечером пришли сказать Великану «До свидания».

«Koso žo tïnk viška jalgank? — kevkstś son. — Ćorïneś, konań mon ozavtïja čuvtos». «А где же ваш маленький товарищ? — спросил он. — Мальчик, которого я посадил на дерево». Ćorïneś palïze Kodaškajen, seks son vesemede sede pek večkilize sonzë. Мальчик поцеловал Великана, поэтому Великан любил его больше всех.

«A sodatano, — venksťaśt ejkakštnë. — Son tuś». «Мы не знаем, — ответили дети. — Он ушёл».

«Iľado stuvto jovtamo sonenzë: vandï sazo tej», — merś Kodaškaj. «Не забудьте сказать ему: пусть завтра придёт сюда», — сказал Великан. Anśak ejkakštnë a sodïlt, koso son eri, dï ikele sonzë źardojak eziź nekšne. Kodaškaj tejevś pek nusmańaks. Но дети не знали, где он живёт, и никогда раньше его не видели. Великану стало очень грустно.

Erva či, tonavtnemado mejle, ejkakštnë sakšnośt dï nalkseśt Kodaškaj marto. Каждый день после уроков дети приходили и играли с Великаном. Anśak viška ćorïnent, konań Kodaškaj večkilize, sede tov kijak ezize nekšne. Но маленького мальчика, которого Великан любил, больше никто не видел. Kodaškaj ulneś pek šumbraks vese ejkakštnën turtov, anśak riznëś eś vasence viška ojanzo melga dï sejedstë kortïl sondenzë. Великан был очень добр ко всем детям, но тосковал по своему первому маленькому другу и часто о нём говорил. «Koda bažavlin sonzë nejemenzë!» — meril son. «Как мне хотелось бы его увидеть!» — говаривал он.

Jutaśt ijet, dï Kodaškaj pek sïredś dï lavšovgadś. Шли годы, и Великан стал очень старым и слабым. Nalksems sede tov sonzë eź lisne, seks ozado ašteś pokšto-pokš ozamoso, vanś, koda nalksit ejkakštnë, dï keńardś eś pirenzë langs vanoź. Играть он больше не мог, поэтому сидел в огромном кресле, смотрел, как играют дети, и радовался, глядя на свой сад. «Moń lamo mazïj panžatnede, — meril son, — anśak ejkakštnë — vesemede sehte mazïjt panžatne». «У меня много прекрасных цветов, — говорил он, — но дети — самые прекрасные цветы из всех».

Veśt telen valske, oršamsto, son varštaś vaľmava. Однажды зимним утром, одеваясь, он выглянул в окно. Nej son eź kirde kež Telent langs. Son sodaś: Tele — te źardo Tundoś udï, dï panžatne ojmsit. Теперь он не держал зла на Зиму. Он знал: Зима — это когда Весна спит и отдыхают цветы.

Virčk, son tunguldeź nardïnze selmenzë dï vanś, vanś. Вдруг он в изумлении протёр глаза и смотрел, смотрел. Te alkuks ulneś utinań tamaša. Это и правда было дивное зрелище. Pirent sehte vasolo užosońt ašteś čuvto, vese velťaź mazïj ašo panžatnesë. В самом дальнем углу сада стояло дерево, всё покрытое прекрасными белыми цветами. Taradonzo ulneśt sïrnen, ejsëst nuŕgilt sijań maŕt, alonzo ašteś viška ćorïne, konań Kodaškaj večkilize. Ветви у него были золотые, с них свисали серебряные плоды, а под ним стоял маленький мальчик, которого Великан любил.

Pek keńardoź Kodaškaj čijeź valgś kustemavańt dï čijś pires. Великан в великой радости сбежал вниз по лестнице и выбежал в сад. Son kapšaź jutaś naroń troks dï saś ejkakšońt malas. Он поспешил через лужайку и подошёл к ребёнку. Źardo son pačkodś sede malav, čamazo jakstergadś keždent, dï son kevkstize: «Kije śmejaś toń jaramot?» Когда он подошёл ближе, лицо его покраснело от гнева, и он спросил: «Кто дерзнул ранить тебя?» Neśak ejkakšońt kedkeltnesë ulneśt kavto esken teškst, dï kavto esken teškst ulneśt sonzë viška pilgelapatnesënzëjak. Ибо на ладонях у ребёнка были следы от двух гвоздей, и следы от двух гвоздей были и на его маленьких ступнях.

«Kije śmejaś toń jaramot? — pižneś Kodaškaj. — Jovtak monen: mon sajsa eś pokš torom dï maštsa sonzë». «Кто дерзнул ранить тебя? — вскричал Великан. — Скажи мне: я возьму свой большой меч и сражу его».

«A eŕavi! — venksťaś ejkakšoś. — Te Večkemań jarat». «Не надо! — ответило дитя. — Это раны Любви».

«Kijat ton?» — kevkstize Kodaškaj, dï divań inečansten pelema kundatïze sonzë, dï son pulźaś viška ejkakšońt ikele. «Кто ты?» — спросил Великан, и странный благоговейный страх охватил его, и он опустился на колени перед малым дитятей.

Ejkakšoś mizoldoź merś Kodaškajnen: «Veśt ton merit monen nalksems eś piresët, teči ton moľat marton moń pirenten, konań lemezë — Raj». Дитя улыбнулось и сказало Великану: «Однажды ты позволил мне поиграть в твоём саду, а сегодня ты пойдёшь со мной в мой сад, имя которому — Рай».

Dï źardo seke čistënt, čin kunškado mejle, saśt čijeź ejkakštnë, sïn muiź Kodaškajen čuvtońt alo: son madezel kuloź, vese velťazel ašo panžatnesë. И когда в тот же день после полудня прибежали дети, они нашли Великана под деревом: он лежал мёртвый, весь покрытый белыми цветами.

Čuro valt · Словарик

Толкования — по-эрзянски, после точки — русское соответствие. Цифра — номер предложения.

jara (jarat) — aržo, keŕavks · рана 89

jarams (jaramot) — tarmoms · ранить 86, 88

kansťoźaz — viška morïća narmunne · коноплянка 39

kaštoma počko (kaštoma počkotnen) — latońt langso velderma · дымовая труба 27

kedkel (kedkeltnesë) — keden potmojonks · ладонь 87

lomajarsïj (lomajarsïjnen) — kona jarsï lomańt · людоед 7

merems (merit) — tesë: noldams · здесь: позволить 91

neśak — samaj, koť · ибо 87

śolgo (śolgonten, śolgoń) — keven pokš kudo · замок 8, 30

tor (torom) — kuvaka ťuremań pejel · меч 88

tunguldeź — pek divaź · изумившись 80

umaŕpire (umaŕpires) — pire, koso kasït marčuvtot · фруктовый сад 1

utinań — tamašań · дивный 81

vaśkaviks — ojmen eždića · нежный 3

vaśkavsto — vaśkaleź, lembestë · ласково 46

vederge-ašo — ašo, koda vederge — erge, kona čači kumbŕaso · жемчужно-белый 3

virčk — apak učo · вдруг 80

Herunterladen

Dateien in Lateinschrift, in der gewählten Ausgabe.
Oscar Wilde. „Der selbstsüchtige Riese“ (The Selfish Giant, 1888)
Übersetzung: Boľajeń Śïreś
Interlinearübersetzung aus dem Englischen: Redaktion Kilango
Rückübersetzung und Verständlichkeitsprüfung: Sanoń Lada
Umschlagillustration: Charles Robinson, 1913
Kilango, 2026. © Boľajeń Śïreś, Sanoń Lada. Lizenz CC BY-SA 4.0.